Oververhitting in gebouwen voorkomen
Dat het vijf voor twaalf is om te anticiperen op oververhitting van woningen, blijkt uit een recente studie van de ministeries van VWS, VRO en I&W | Hitteaanpak. De gemiddelde temperatuur in Nederland is de afgelopen 30 jaar met 1,1 °C gestegen. Het aantal tropische dagen is toegenomen van gemiddeld 2 naar 5 dagen per jaar. Ook het aantal zomerse dagen is gestegen van 19 naar 28 dagen per jaar. De frequentie en de extremiteit van hittegolven nemen in de toekomst verder toe.
Oververhitting is dus geen toekomstprobleem. Het is een uitdaging van vandaag. En de oplossing begint bij een slim gebouwontwerp. Dat betekent dat jij als architect de touwtjes in handen hebt om zomercomfort structureel mee te nemen vanaf de ontwerpfase.
Als architect neem je deze actuele uitdaging – met de BENG-regelgeving, de beperking van de koelbehoefte en de TOjuli-eis indachtig – dus best al mee vanaf het gebouwontwerp. Hoe je dat doet? Simpel: met de Ladder van Koeling als leidraad.
De Ladder van Koeling: in de juiste volgorde naar aangenaam wooncomfort
De ladder van koeling is een ontwerpkader dat stap voor stap slimme, energiezuinige ingrepen aanreikt om oververhitting te voorkomen: van het vermijden van opwarming met passieve koeling tot actieve koeling als laatste optie. In die volgorde zetten we je de 4 treden van de ladder even op een rijtje.
1. Een koele omgeving
Kijk verder dan het gebouw op zich. Want ‘groen’ en ‘blauw’ helpen de directe omgeving van woningen koel houden en leggen zo de basis voor aangename binnentemperaturen.
Zowel beplanting als waterpartijen zorgen voor transpiratie. Dat verdampingsproces onttrekt warmte aan de omgeving en brengt een verkoelend effect met zich mee.
– Niels Souverijns, Klimatoloog VITO
2. Warmte weren
Het grootste verschil maak je als architect in de volgende trede van de ladder: een slim gebouwontwerp.
Dat begint bij een doordachte oriëntatie en weloverwogen beglazing, en loopt door tot het beperken van warmtelasten op glas via efficiënte buitenzonwering.
Buitenzonwering, zoals screens, zijn een krachtige hefboom voor een thuis met duurzaam zomercomfort. Door de zonnestralen te weren nog voor ze het glas bereiken, voorkomen screens dat het binnen opwarmt. Met oplossingen voor verticale beglazing, glas-op-glas-hoekramen, lichtstraten, Velux-dakvensters, … beschermt Renson je gebouw optimaal. Mooi meegenomen: de Fixscreen minimal past ook perfect op minimalistische ramen. Gelakt in hetzelfde kleur als het schrijnwerk en/of ingewerkt in de gevel, hebben screens bovendien amper nog impact op het gevelbeeld.
Slim gebouwontwerp neemt tot
80 procent van de koelvraag weg.
– Dr. Ir. Joost Declercq, archipelago architects
Ook luifels, schuifpanelen of een oversteek houden de zon efficiënt weg van het glas. Die komen dan weer in aanmerking voor wie zonwering net graag uitspeelt als architecturale meerwaarde.
Door zonwering al van bij het eerste ontwerp mee te nemen, verzeker je je in ieder geval van:
- een naadloze integratie in de gevel enerzijds of net een architecturaal accent
- een optimale impact op het binnenklimaat
- een tevreden klant, winter en zomer
Wat mij betreft is zonwering één van de meest onderschatte investeringen in de huidige woningbouw, omwille van de grote positieve impact op de koelvraag en op het comfortniveau.
- Dr. Ir. Glenn Reynders, KU Leuven
3. Passieve koeling
Zit de warmte toch binnen? Dan kan je die eerst aanpakken met passieve technieken die gebruikmaken van koelere buitenlucht. Denk aan de zomermodus van het ventilatiesysteem of aan nachtkoeling, waarbij frisse lucht ’s nachts door natuurlijke ventilatie door de woning circuleert en zo de thermische massa afkoelt voor de volgende dag.
Passieve koeltechnieken kunnen een aangenaam verschil maken, maar zijn geen wondermiddel. Net daarom zijn zonwering en passieve koeling een en-en-verhaal.
Door ’s nachts de ramen en deuren open te zetten, creëer je een schouweffect, dat je gebouw doet afkoelen.
– Dr. Ir. Joost Declercq, archipelago architects
4. Actieve koeling
Bij extreme hitte of langdurige warme periodes – zeker als het ’s nachts weinig afkoelt – is actieve koeling soms toch aangewezen. Airco of een warmtepomp kunnen dus nuttig zijn, maar wel als laatste redmiddel om pieken op te vangen.
Als je instant oplossingen nodig hebt om de temperatuur binnenshuis onder controle te houden, is dat een teken dat er sowieso iets schort aan het gebouwontwerp.
– Dr. Ir. Joost Declercq, archipelago architects
Wat betekent dat voor jou als architect?
De toenemende oververhitting maakt slim gebouwontwerp in Nederland belangrijker dan ooit. De verwachte herziening van de energieprestatieregels (zoals BENG en toekomstige EPBD richtlijnen richting 2030) zal een veel grotere nadruk leggen op zomercomfort. Wie vandaag al inzet op duurzame koelstrategieën, bouwt dus een duidelijke voorsprong op.
De cijfers spreken voor zich: studies tonen aan dat het risico op oververhitting in Nederlandse woningen sterk zal toenemen door klimaatverandering, met warmere zomers en meer hittegolven als gevolg.
Leefbare, klimaatbestendige gebouwen ontwerpen wordt dus dé uitdaging van de komende decennia. Renson zet zich al 117 jaar in om die ambitie waar te maken, met totaaloplossingen die woningen op een duurzame, energie-efficiënte manier gezond en comfortabel houden.
Volledige expertenrapport over oververhitting NederlandVolledige expertenrapport over oververhitting België