Oververhitting in gebouwen voorkomen
Dat het 5 voor 12 is om te anticiperen op oververhitting van woningen, blijkt uit een recente studie van KU Leuven en archipelago architects. Die stelt dat, bij een verdere opwarming van 3°C, op termijn zo goed als alle Belgische woningen met oververhitting zullen te maken krijgen. Het koelseizoen kan dan oplopen tot twee maanden per jaar. Dat zou een grote impact hebben op comfort, gezondheid en energieverbruik van Belgen. De kaap van 3°C opwarming kan, aldus de studie, al vanaf 2063 gegrond worden.
Oververhitting is dus geen toekomstprobleem. Het is een uitdaging van vandaag. En de oplossing begint bij een slim gebouwontwerp. Dat betekent dat jij als architect de touwtjes in handen hebt om zomercomfort structureel mee te nemen vanaf de ontwerpfase. Hoe je dat doet? Simpel: met de Ladder van Koeling als leidraad.
De Ladder van Koeling: in de juiste volgorde naar aangenaam wooncomfort
De ladder van koeling is een ontwerpkader dat slimme, energiezuinige ingrepen in een doordachte volgorde aanreikt om oververhitting te vermijden. Ze gaat van opwarming in huis vermijden langs passieve maatregelen om het binnen te helpen afkoelen tot actieve koeling als laatste redmiddel. In die volgorde zetten we je de 4 treden van de ladder even op een rijtje.
1. Een koele omgeving
Kijk verder dan het gebouw op zich. Want ‘groen’ en ‘blauw’ helpen de directe omgeving van woningen koel houden en leggen zo de basis voor aangename binnentemperaturen.
Zowel beplanting als waterpartijen zorgen voor transpiratie. Dat verdampingsproces onttrekt warmte aan de omgeving en brengt een verkoelend effect met zich mee.
– Niels Souverijns, Klimatoloog VITO
2. Warmte weren
Het echte verschil maak je als architect vooral in de volgende stap op de ladder: met een doordacht gebouwontwerp.
Van de juiste oriëntatie en slimme beglazing tot het beperken van warmtelasten op glas, via strategische beschaduwing en efficiënte buitenzonwering.
Buitenzonwering, zoals screens, zijn een krachtige hefboom voor een thuis met duurzaam zomercomfort. Door de zonnestralen te weren nog voor ze het glas bereiken, voorkomen screens dat het binnen opwarmt. Met oplossingen voor verticale beglazing, glas-op-glas-hoekramen, lichtstraten, Velux-dakvensters, … beschermt Renson je gebouw optimaal. Mooi meegenomen: de Fixscreen minimal past ook op perfect minimalistische ramen. Gelakt in hetzelfde kleur als het schrijnwerk en/of ingewerkt in de gevel, hebben screens bovendien amper nog impact op het gevelbeeld.
Slim gebouwontwerp neemt tot
80 procent van de koelvraag weg.
– Dr. Ir. Joost Declercq, archipelago architects
Ook luifels, schuifpanelen of een oversteek houden de zon efficiënt weg van het glas. Die komen dan weer in aanmerking voor wie zonwering net graag uitspeelt als architecturale meerwaarde.
Door zonwering al van bij het eerste ontwerp mee te nemen, verzeker je je in ieder geval van:
- een naadloze integratie in de gevel enerzijds of net een architecturaal accent
- een optimale impact op het binnenklimaat
- een tevreden klant, winter en zomer
Wat mij betreft is zonwering één van de meest onderschatte investeringen in de huidige woningbouw, omwille van de grote positieve impact op de koelvraag en op het comfortniveau.
- Dr. Ir. Glenn Reynders, KU Leuven
3. Passieve koeling
Zit de warmte toch binnen? Dan kan je die eerst aanpakken met passieve technieken die gebruikmaken van koelere buitenlucht. Denk aan de zomermodus van het ventilatiesysteem of nachtkoeling, waarbij frisse lucht ’s nachts via een schouweffect door de woning stroomt en de thermische massa afkoelt voor de volgende dag.
Passieve koeltechnieken kunnen een aangenaam verschil maken, maar zijn geen wondermiddel. Net daarom zijn zonwering en passieve koeling een en-en-verhaal.
Door ’s nachts de ramen en deuren open te zetten, creëer je een schouweffect, dat je gebouw doet afkoelen.
– Dr. Ir. Joost Declercq, archipelago architects
4. Actieve koeling
Bij extreme hitte of langdurige warme periodes – zeker als het ’s nachts weinig afkoelt – is actieve koeling soms toch aangewezen. Airco of een warmtepomp kunnen dus nuttig zijn, maar wel als laatste redmiddel om pieken op te vangen.
Als je instant oplossingen nodig hebt om de temperatuur binnenshuis onder controle te houden, is dat een teken dat er sowieso iets schort aan het gebouwontwerp.
– Dr. Ir. Joost Declercq, archipelago architects
Wat betekent dat voor jou als architect?
De toenemende oververhitting maakt slim gebouwontwerp belangrijker dan ooit. Als architect kan je je meerwaarde tonen door al in de ontwerpfase maatregelen te integreren die gebouwen futureproof maken. De verwachte EPB/EPC hervorming richting 2028 zal zomercomfort daarbij een veel grotere rol geven, waardoor wie vandaag al inzet op duurzame koelstrategieën straks een voorsprong heeft.
De cijfers spreken voor zich: een KU Leuven studie toont dat tegen 2063 tot 90% van de Belgische woningen risico loopt op structurele oververhitting, dat het koelseizoen tot twee maanden kan duren en dat warme nachten steeds vaker de gezondheid onder druk zetten.
Leefbare, klimaatbestendige gebouwen ontwerpen wordt dus dé uitdaging van de komende decennia. Renson zet zich al 117 jaar in om die ambitie waar te maken, met totaaloplossingen die woningen op een duurzame, energie-efficiënte en esthetische manier gezond en comfortabel houden.